120 lat obecności Sióstr Służebniczek w Osieku

Zniknęły z naszego krajobrazu: ze szkół i przedszkoli, z zakrystii, z pierwszej ławki w lewych rzędach głównej nawy kościoła, z ogrodu, z chodnika przy ul. Kościelnej. Pusto po nich… były z nami przez 120 lat.

Jednak dzięki opracowaniu  s. Małgorzaty Syski – na podstawie materiałów z Archiwum Głównego Sióstr Służebniczek Najświętszej Maryi Panny w domu generalnym w Starej Wsi mogliśmy poznać historię pobytu sióstr na osieckiej ziemi.

Siostry Służebniczki Najświętszej Maryi Panny „starowiejskie” (od nazwy miejscowości Stara Wieś koło Brzozowa w woj. podkarpackim, gdzie znajduje się dom generalny Zgromadzenia) przybyły do Osieka dnia 29 listopada 1897 roku na zaproszenie właścicieli dóbr osieckich Oskara i Gabrieli Rudzińskich. Powstanie tej placówki zakonnej poparł również ówczesny ordynariusz krakowski ks. bp Jan Puzyna.

Dla sióstr przygotowano mieszkanie w tak zwanym „domu skarbowym”, a dopiero w późniejszym czasie miały otrzymać do dyspozycji własny budynek. Pierwszy skład personalny tej placówki stanowiły trzy siostry: Agnieszka Zuzanna, Anna Taida i Marianna Beatryksa.

Siostry rozpoczęły pracę w duchu charyzmatu założyciela Zgromadzenia bł. Edmunda Bojanowskiego: zajęły się dziećmi, młodzieżą oraz opieką nad chorymi. Pomimo znacznej odległości od kościoła parafialnego zaangażowały się również w prace przy miejscowej świątyni.

Rudzińscy chcieli wybudować dla sióstr dom, aby było więcej miejsca na ochronkę dla uczęszczających do niej dzieci. W 1902 roku miały rozpocząć się prace, lecz trudności finansowe uniemożliwiły realizację planów.  

Jednak w sierpniu 1907 roku Zgromadzenie otrzymało dom z ogrodem w Osieku Dolnym od Rozalii i Tomasza Kramarczyków, których siostry pielęgnowały w chorobie. Był on wystarczająco duży i dopiero w 1923 roku został rozbudowany – powiększono ochronkę oraz pomieszczenia dla chorych.  

Zachowane dokumenty świadczą o pięknej, owocnej pracy sióstr w Osieku: na przykład w 1939 roku do ochronki uczęszczało 70 dzieci, Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej pod kierunkiem s. Stanisławy Pasternak zrzeszało 63 druhny, w kursie kroju i szycia uczestniczyło 19 dziewczyn, a z pomocy pielęgniarskiej skorzystało około 140 chorych.

W czasie II wojny światowej w domu Służebniczek początkowo znalazły schronienie również siostry z pobliskich Brzeszcz i przebywały tam do 29 września 1940 roku. W dniach 28 – 30 V 1941 r. okupanci wysiedlili z Osieka część polskich rodzin, a sprowadzili rodziny niemieckie z Bukowiny i Besarabii. Dom sióstr 24 czerwca 1941 roku zajęli Niemcy urządzając w nim szkołę gospodarczą dla młodzieży niemieckiej.

Siostry pozostały jednak w Osieku. Znalazły mieszkanie u życzliwych ludzi, miały też wstęp do pomieszczeń gospodarczych swojego domu. Wiadomo, że w tym czasie wysyłały paczki dla więźniów obozu Auschwitz, gdzie wśród osadzonych znalazły się również siostry z tego samego zgromadzenia (m.in. s. Celestyna Faron, która została wyniesiona na ołtarze w gronie 108 Męczenników II wojny światowej). 

Swój dom zakonny służebniczki odzyskały 10 października 1944 r.  jednak jego część już 11 lutego 1945 r. została zajęta przez Armię Czerwoną.

Po wojnie wznowiły dotychczasową działalność, lecz wkrótce komunistyczne władze zlikwidowały Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży. Pozostała ochronka dla dzieci – działająca pod szyldem „Przedszkole Caritas”, pomoc chorym oraz prace przykościelne.

W 1957 roku proboszcz osieckiej parafii ksiądz Władysław de Rosenburg Grohs zaproponował pomoc w wybudowaniu dla sióstr nowego domu bliżej parafialnej świątyni, jednak i tym razem planów nie udało się zrealizować. W październiku 1958 roku w ogrodzie dotychczasowego domu zakonnego została poświęcona figura Matki Bożej Niepokalanej. W ceremonii uczestniczyli też parafianie.

Siostrom pozostało prowadzenie katechizacji dzieci przedszkolnych w Osieku Górnym, Osieku Dolnym i w Malcu oraz troska o bieliznę kościelną. Wkrótce pojawiły się też  trudności materialne, związane z utrzymaniem dużego domu. Wielką niedogodność stanowiła odległość domu zakonnego od kościoła, dlatego już w 1977 r. władze Zgromadzenia zaczęły rozważać konieczność likwidacji tej placówki. Ostateczną decyzję podjęto w 1981 r. Końcem sierpnia tego roku siostry wyjechały z Osieka. 

Dzięki staraniom księdza proboszcza Franciszka Nogi, który przygotował dla nich pomieszczenia mieszkalne w domu parafialnym, placówka została reaktywowana od września 1986 roku.

Z dniem 31 października 1961 roku na mocy postanowienia komunistycznych władz PRL zwolniono siostry z pracy w przedszkolu i od 1 listopada ich etaty przejął personel świecki. Po kilku dniach liczba dzieci zmniejszyła się do siedmiorga, dlatego już 16 grudnia 1961 r. przedszkole zostało zamknięte, a jego wyposażenie przewieziono do państwowego przedszkola w Oświęcimiu.

Wspólnotę zakonną tworzyły trzy siostry, zajmujące się katechizacją oraz opieką nad kościołem. W połowie ubiegłego roku jednak działalność sióstr w osieckiej parafii zakończyła się.

Siostry wpisały się bardzo wyraźnie i bardzo pozytywnie w historię naszej miejscowości. Pozostały wspomnienia, pamięć i puste miejsca w ławach kościoła.

Powyższy materiał przygotowali na potrzeby publikacji w Echach Osieka:

Krystyna Czerny i Andrzej Kacorzyk